هرچند تنهایی خود یک بیماری مستقل تلقی نمیشود، اما منشأ بسیاری از امراض جسمی و روانی است. ما در این مقاله انواع تنهایی را معرفی نموده و به بررسی آثار جسمی و روحی آن خواهیم پرداخت. در بخش دوم، نظریۀ ملاصدرا درباب رابطۀ انسان و خدا را بیان میکنیم. بر اساس مبانی حکمت متعالیه، انسان عین ربط و فقر به خداوند است و هیچگونه انفصال و جدایی برای او متصور نیست. در چنین فضایی، اساساً مسئلۀ تنهایی منحل خواهد شد. بعبارت دیگر، احساس تنهایی بواسطۀ جهل به ساختار هستی است، پس با رفع این غفلت، میتوان احساس تنهایی و تبعات منفی آن را برطرف نمود. چنین رویکردی با روان‌درمانی شناختی قرابت دارد. بر اساس این نوع از روان‌درمانی، احساسات و عواطف ما، صرفاً حاصل مواجهۀ مستقیم ما با جهان بیرون از ذهن نیست، بلکه تفسیر و نگرش ما در شکلگیری احساسات و عواطفمان مهم است. روشن است که با تغییر تفسیرها و نگرشهای فردی، میتوان احساسات و افکار را تغییر داد. تغییر در جهانبینی انسان منجر به تغییر تحلیل او از شرایط زندگی و جایگاه وی در هستی میشود. انسانی که جهانبینی خود را بر اساس حکمت متعالیه تنظیم میکند، احساس جدایی از جهان هستی ندارد، بنابرین مسئلۀ‌ تنهایی برای او مطرح نیست.

ازدواج به منزلۀ مهم ترین و عالی ترین رسم اجتماعی، برای دستیابی به نیازهای عاطفی افراد همواره مورد تأکید بوده است. دلایل اصلی ازدواج عشق و محبت داشتن به شریک و همراه در زندگی، ارضای نیازهای عاطفی-روانی و افزایش شادی و خشنودی است. لذا، هدف از پژوهش حاضر بررسی اثربخشی زوج درمانی با الگوی EIS بر تاب آوری خانواده و رضایت زناشویی زوجین بود. پژوهش حاضر از نظر هدف از نوع کاربردی و از لحاظ روش بر اساس طرح پژوهش و شیوه انجام، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون (با یک گروه آزمایش و یک گروه کنترل و دوره پیگیری سه ماهه) بود. جامعه آماری به کار رفته در پژوهش حاضر شامل کلیه زوجین مراجعه کننده به مراکز مشاوره خانواده و زوج درمانی منطقه 4 تهران در سال 1400 بود و از بین این افراد با استفاده از شیوه نمونه گیری هدفمند تعداد 40 نفر (20 زوج) انتخاب شده و به صورت تصادفی در یک گروه آزمایش (20 نفر یا 10 زوج) و یک گروه کنترل (20 نفر یا 10 زوج) گمارده شدند. سپس، روی گروه آزمایش بسته زوج درمانی مبتنی بر الگوی EIS (Amini et al., 2021) اجرا شد. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه تاب آوری خانواده McCubbin et al. (1986) و پرسشنامه رضایت زناشویی ENRICH بود. به منظور تجزیه و تحلیل آماری داده ها از تحلیل واریانس با اندازه گیری های مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی و نسخه 26 نرم افزار SPSS استفاده شد. با توجه به مقدار F و سطح معناداری به دست آمده در متغیر رضایت زناشویی (93/8 = F و 001/0 = P) و تاب آوری خانواده (10/8 = F و 001/0 = P) می توان نتیجه گرفت که متغیر مستقل (زوج درمانی با الگوی EIS) به شکل معناداری باعث تغییر در متغیرهای وابسته (رضایت زناشویی و تاب آوری خانواده) شده است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که تغییرات ایجاد شده در متغیرهای وابسته ناشی از اجرای زوج درمانی با الگوی EIS بر گروه آزمایش بود. همچنین نتایج آزمون تعقیبی بونفرونی نشان داد که این تأثیرات پایدار بود. بر اساس یافته های موجود می توان نتیجه گیری نمود که زوج درمانی با الگوی EIS بر رضایت زناشویی و تاب آوری خانواده زوجین مؤثر بود. از این رو، پیشنهاد می شود متخصصین از فنون این رویکرد در کار خود بهره مند شوند.

مقدمه و هدف: درمان بیماران مبتلا به افسردگی اساسی با مشکلاتی همراه است و تاثیر نسبی درمان دارویی و شناخت درمانی در درمان افسردگی هنوز موضوع قابل بحثی است. هدف از این مطالعه تعیین تاثیر سه روش دارو درمانی، شناخت درمانی و دارو درمانی توام با شناخت درمانی در درمان بیماران مبتلا به اختلال افسردگی اساسی بود.روش کار: این پژوهش یک مطالعه تجربی بود و 120 بیمار مبتلا به افسردگی اساسی به صورت تصادفی به سه گروه تقسیم شدند که گروه اول با شناخت درمانی، گروه دوم با داروی ضد افسردگی و گروه سوم با ترکیبی از داروی ضد افسردگی و شناخت درمانی تحت اقدامات درمانی قرار گرفتند. آزمون افسردگی بک (Beck) معیار میزان تغییرات علایم افسردگی و بهبودی پس از انجام مداخلات درمانی بوده است.نتایج: یافته ها نشان داد که اقدامات شناخت درمانی، دارو درمانی و شناخت درمانی توام با دارو درمانی به طور معنی داری در درمان افسردگی موثر بوده است. و بین روش دارو درمانی و شناخت درمانی اختلاف معنی دار وجود نداشته است اما بین روشهای شناخت درمانی و دارو درمانی با شناخت درمانی توام با دارو درمانی اختلاف معنی دار وجود داشت.نتیجه نهایی: در نهایت با توجه به آزمون های آماری روشهای درمانی را از نظر میزان تاثیر آنها در بهبودی اختلال افسردگی اساسی بدین شکل میتوان رتبه بندی نمود: 1) روش شناخت درمانی توام با دارو درمانی 2) روش دارو درمانی 3) روش شناخت درمانی.

در این نوشتار قصد آن نیست که به گردشگری سلامت یا گردشگری پزشکی بپردازیم، گرچه هردوی این حوزه‏ها زمینة مناسبی برای پژوهش‏های بیشتر هستند. در این مجال به طرح اولیه دو مفهوم در زمینة روانکاوی پرداخته می‏شود تا مسیری برای مطالعات بیشتر پیش روی محققان میان رشته‏ای بگشاید. مفهوم نخست روان درمانی وجودی / هستی‏گرایانه یا اگزیستانسیال است، این رویکرد روان درمانی، بر اضطراب‏های وجودی و غایی انسان تمرکز دارد که ریشه در «هستی» آدمی دارد. اساس این روان درمانی، متکی بر تجربه نیست بلکه عمیقاً شهودی است. دلواپسی‏های غایی بشر، تعارضاتی است که حاصل رویارویی انسان با مسلمات هستی است و گرچه رویارویی با آن‏ها نخست دردناک و وحشت‏آفرین است اما در نهایت شفابخش است و این چهار اضطراب بنیادین عبارتند از: «مرگ، آزادی، تنهایی و پوچی». آنچه نظریه‏پردازان اگزیستانسیال بر آن اتفاق دارند این است که مهمترین «زمان» در رویکرد روان درمانی وجودی؛ زمان «حال» است. در این رویکرد فرد به انکشاف و اکتشاف درونی و وجودی خود نایل می‏شود و به تفکری عمیق در خصوص موقعیت اگزیستانسیال خود روی می‏آورد. این تفکر خارج از زمان است؛ تفکری دربارة خویشتن خویش. گذشته و خاطرات فرد تا جایی اهمیت دارد که بخشی از هستی اکنون او را می‏سازد و بر چگونگی مواجهة او با دلواپسی‏های بنیادینش تأثیر می‏گذارد. روان درمانی اگزیستانسیال، نوعی روان پویشی 2 است. در این پارادایم رفتارهای قابل مشاهده افراد تابعی از فرایندهای درونی و رویدادهای پنهان شده در ذهن آن‏هاست. وظیفة درمانگر اگزیستانسیال، روبیدن و کنارزدن دلواپسی های روزمره و تفکر عمیق فرد دربارة اضطراب‏های اساسی چهارگانة اوست. مفهوم دوم که در این مجال می‏تواند طرح شود، وسواس فکری-رفتاری3 است. وسواس هیجان یا تکانه‏ای است که به طور مکرر، غیرارادی و سمج و برخلاف میل شخص وارد ضمیر هوشیار او می‏شود و گاهی به قدری ناتوان کننده است که فرد را از انجام کارهای روزانه باز می‏دارد. وسواس از جمله اختلال‏های رایج در دنیاست و تقریباً از هر پنجاه نفر یک نفر در تمام یا برهه‏ای از عمر خود دچار این رنجش بوده است. این اجبار همیشه ناخوشایند است و لذت زندگی را از فرد مبتلا سلب می‏کند. معمولاً افراد بسیار منظم و کمال‏گرا بیشتر در معرض ابتلا به این اختلال هستند. جالب توجه این است که درمان پایدار این اختلال درمان شناختی است، به طوریکه لازم است فرد ساختار فکری، طرز نگرش و تفسیر خود از زندگی‏اش را تغییر دهد. همچنین افزایش سرتونین (هورمون شادی) در مغز و نیز تغییر موقعیت فرد، تغییر فضا و شرایطی که او را به انجام کارهای اجباری ناخوشایند وا می‏دارد، از جمله تقویت کننده‏های این مسیر درمانی است. سخن اینجاست که «گردشگری»، ظرفیت بالایی در درمان اضطراب‏های بنیادین و اختلال‏هایی همانند وسواس دارد. گردشگری ماهیتاً درمانگر است؛ گردشگری نظام معرفت‏افزایی است، زیرا سفر به مکان‏های جدید و مواجهه با فرهنگ، تاریخ، هنر و آداب و رسوم متفاوت نه فقط دانش و آگاهی گردشگر را افزایش می‏دهد که تفکر نقاد و خلاقانه او را نیز درگیر می‏کند. انواع مختلف گردشگری از سفر به مناظر بکر گرفته تا تجربة «گردشگری کم شتاب»: رها شدن در مقصد و بدون برنامه‏ریزی و کمال‏گرایی به استقبال غیرمنتظره‏‏ها رفتن؛ غلبه کیفیت بر کمیت؛ داشتن یک برنامة منعطف چیزی شبیه به یک کاوش؛ و یا «گردشگری خلاق» که تعامل با فرهنگ زنده است (و نه بازدید از میراث) و در آن مردم محلی از فروشندگان به آموزگاران و گردشگران از خریداران به یادگیرندگان ارتقای نقش می‏دهند. این‏ها همگی انواعی از گردشگری در دنیای امروز است که لاجرم فرد را از زندگی روزمرة خود بیرون آورده و بالاتر می‏کشد. به ناچار زوایه نگاه همیشگی فرد به زندگی و پرسپکتیو او را تغییر می‏دهد. شرایط را برای تجربة زندگی اصیل و زیستن در حال مهیا می‏سازد. روزمرگی آدمی را به دام حسرت گذشته و ترس از آینده می‏کشاند، از روزمرگی در آمدن و خرق عادت کردن است که انسان را به درک زمان «حال» وا می‏دارد. گردشگری مجال لذت بردن از تجارب خاص و انحصاری است. گردشگری فرصت انکشاف «خود» و اکتشاف فرهنگ و آداب و رسوم و طرز نگرش و بینش«دیگری» است. گردشگری مجال یافتن معنا و ساختن معناست. گردشگری بالارفتن از هرم مزلو و رسیدن به قلة خودشکوفایی است. گردشگری، یافتن خویشاند است؛ آفرینندگی است؛ لذت است؛ عبرت است، از غفلت سر برون آوردن است؛ فلسفیدن است و. . . گردشگری ذهن را آرام می‏کند با جداکردن و دورکردن فرد از فشارهای زندگی عادت شده همیشگی؛ وسعت دید می‏دهد با آشنا شدن با محیط‏ها و فرهنگ‏های متفاوت؛ تنهایی و بی‏معنایی را کم‏رنگ می‏کند با فرصت نزدیک شدن به دیگرانی که قبلاً فرد شناخت و ارتباطی با آن‏ها نداشت. توسعه و رشد فردی ایجاد می‏کند با تجارب متفاوتی که دور از خانه و در مقصد فراهم می‏آید و مهارت و خلاقیتی که سفرة آن در سفر پهن می‏شود و تساهل و رواداری که در زیستن با فرهنگ‏های دیگر نمود پیدا می‏کند. آغشته کردن جسم و جان در جامعة میزبان از همراهی در مراسم آیینی گرفته تا همنواشدن با موسیقی و رقص و شادی مردمان تا چشیدن مزه‏های مختلف تا هم صحبتی با هم نوعی با ظاهر و رفتاری متفاوت تا بازدید از سرگذشت گذشتگان، چنان زندگی را در حال به جریان می‏اندازد و حظ و لذتی ایجاد می‏کند که جا برای احساس بی معنایی، تنهایی، ترس از مرگ و وسواس‏های همیشگی بسیار تنگ می‏شود. این موارد پتانسیل بالای گردشگری را برای درمانگری وجودی و انواع اضطراب و وسواس نشان می‏دهد. اما بی‏شک برای یافتن رابطه‏های علّی دقیق‏تر «گردشگری تراپی» نیازمند و مستعد مطالعات و پژوهش‏های بین رشته‏ای فراوانی است.